Muziekmakers krijgen een plek aan de onderhandelingstafel of staan op het menu

SmartLabel lanceert deze maand RadioMatic, een dienst voor AI-gegenereerde achtergrondmuziek voor de zakelijke markt, die ruimte schept voor de ontwikkeling van de andere projecten die waarde laat vloeien naar waar de muziekindustrie dat niet doet.

In november 2025 stonden drie AI-nummers bovenin de hitlijsten van Spotify en Billboard. Een band die niet bestaat, The Velvet Sundown, haalde een miljoen maandelijkse luisteraars voordat duidelijk werd dat ze gemaakt waren met AI. In juni waren op Deezer ruim de helft van alle dagelijkse uploads volledig door AI gegenereerd[1].

Dit is de werkelijkheid van de muziekmarkt in 2026. We kunnen die werkelijkheid aanvechten of er iets mee doen. De vraag is niet langer óf AI-muziek bestaat, maar welke toepassingen we toestaan, onder welke voorwaarden dat gebeurt en wie in de opbrengsten deelt. De muziekindustrie krijgt daarbij of een plek aan de onderhandelingstafel of, als we niet uitkijken, een plek op het menu.

De les van 2008

In 2008 ging Spotify live. Om hun bibliotheek te vullen met muziek moesten ze met de grote labels om tafel. Die zagen een oplossing voor hun dalende inkomsten na de komst van het internet en wilden graag meedoen, maar wel volgens hun eigen regels.

Gelekte contracten en latere berichtgeving lieten zien dat daarbij niet alleen royaltypercentages, maar ook voorschotten, minimumgaranties, breakage en aandelenbelangen werden bedongen. De manier waarop zulke niet rechtstreeks aan streams gekoppelde inkomsten met artiesten werden gedeeld, was ondoorzichtig en afhankelijk van individuele contracten.

De labels onderhandelden als rechthebbenden, niet als vertegenwoordigers van muziekmakers. Toen Spotify in 2018 naar de beurs ging, verzilverden ze hun aandelen voor meer dan een miljard. De artiesten die de muziek maakten die dat bedrijf groot had gemaakt kregen daar maar een klein deel van en alleen na grote druk van het publiek. De groei van de totale markt betekende helaas niet automatisch dat individuele makers een groter of leefbaar inkomen kregen.

De geschiedenis herhaalt zich

Wederom handelen de majors als rechthebbenden en niet als vertegenwoordigers van muzikanten. In 2024 klaagden Universal, Warner en Sony de AI-generatoren Suno en Udio aan wegens massale inbreuk. Ze waarschuwden de rechter dat AI "het werk van menselijke artiesten zou vervangen". Binnen een anderhalf jaar nadat de zaak was aangespannen sloten Universal en Warner schikkingen en werden er licentiedeals gemaakt met precies die bedrijven. Suno kocht zelfs Warners' platform Songkick.

In juni van dit jaar klaagde daarom de Amerikaanse muziekvakbond AFM Universal en Warner hiervoor aan[2]. De aanklacht spiegelt wat er in 2008 gebeurde, waarbij zonder vergoeding of naamsvermelding de labels het werk van hun muzikanten aan AI-bedrijven hebben gelicentieerd en de opbrengst voor zichzelf gehouden. Terwijl zij het hardst roepen dat ze voor artiesten opkomen, verdedigen ze dus wederom de status quo en vullen ze hun eigen zakken.

Gelukkig is er ook hoop. Op 31 juli gaf een Duitse rechtbank GEMA, de Duitse auteursrechtenorganisatie, gelijk in een zaak tegen Suno[3]. Zes bekende werken waren genoeg om aan te tonen dat het model dat Suno gebruikt deze werken had opgeslagen en herkenbaar reproduceerde. De markt voor generatieve muziek lijkt hiermee twee kanten op te gaan: een die AI traint op beschermd werk en een die openbare of gelicentieerde data gebruikt.

De licentie die nog lang niet af is

De oplossing waar de industrie nu aan werkt, klinkt redelijk, licenties op trainingsdata, met een opt-in of opt-out voor makers, maar daar moet nog behoorlijk aan gesleuteld worden voordat het goed werkt. Geef iedereen die ooit een nummer uitbracht eenmalig één euro per track en je hebt het recht gekocht om voor altijd muziek te genereren. Niemand is rijker geworden. De dataset is wel honderd procent gelicentieerd.

Een slecht ontworpen trainingslicentie kan makers dus met een eenmalige vergoeding afkopen, terwijl het model daarna onbeperkt commerciële waarde blijft produceren. Dat risico is alleen te voorkomen met terugkerende vergoedingen, omzetdeling of andere vormen van doorlopende participatie.

Want zelfs als de data gelicentieerd is, betekent dat niet dat de artiest per se betaald wordt. Een licentie van één rechthebbende betekent bovendien niet dat alle betrokken makers betaald worden. Een track bevat verschillende rechtenlagen. Wie geld ontvangt, hangt af van welke laag wordt gelicentieerd en hoe contracten en collectieve regelingen zijn ingericht.

Vorig jaar bleef in Europa 250 miljoen dollar aan muziekgeld ongeclaimd[4] en vloeide weer terug naar de industrie in plaats van naar de makers. Daarom is het belangrijk om je zaken goed op orde te hebben als maker, zodat CBO’s weten waar het geld naartoe moet. Iets wat nog te vaak niet goed geregeld is door artiesten omdat het ondoorzichtiger is dan nodig.

Daar komt nog bij dat de devaluatie van muziek al jaren aan de gang is en zeker niet met AI is begonnen. Er wordt al jaren meer muziek uitgebracht dan een mens kan beluisteren. AI heeft die trend niet veroorzaakt, wel versneld. Muziek is alomtegenwoordig en daar verandert geen enkele rechtszaak iets aan.

Wat wij belangrijk vinden

Wat schaars blijft en waarde zal houden, is iemand die live voor het publiek muziek speelt. De band die vanavond optreedt. De singer-songwriter die een zaal stil krijgt. Daar verschuift de waarde naartoe en daar hoort, wat ons betreft, het geld ook naartoe te gaan.

Dat doen we met RadioMatic. Dit nieuwe platform genereert functionele muziek voor ruimtes waar muziek belangrijk is, maar je er niet speciaal voor komt, zoals winkels, showrooms, kantoren, wachtruimtes, zorg, overheid. Plekken waar muziek fijn is om te hebben, maar niemand er speciaal voor komt. Plekken waar je wél voor de muziek komt, zoals cafés en clubs, daar blijven we principieel van weg. Daar is muziek het product en dat moet door mensen gedaan worden.

RadioMatic vervangt in sommige situaties bestaande door mensen gemaakte achtergrondmuziek. Dat ontkennen we niet. We kiezen bewust voor toepassingen waarin muziek niet de primaire reden voor bezoek is. Hier zorgen we ervoor dat we onafhankelijkheid creëren van de industrie en producten kunnen ontwikkelen die muziek makers helpen.

Daarnaast zijn we zo open mogelijk over hoe we AI-muziek maken. Op dit moment is het nog vrijwel onmogelijk om 100% schone trainingsdata te claimen, maar dat is wel waar we naartoe werken. Naarmate het platform en deze hoek van de industrie zich ontwikkelen, wordt het steeds makkelijker om modellen te trainen met gelicentieerde muziek, materiaal met aantoonbaar vrij gebruiksrecht, werk in het publieke domein en synthetische audio. Ons doel is om uiteindelijk een eigen model te bouwen. Dan hebben we volledig inzicht in de trainingsdata en kunnen we laten zien wat er mogelijk is.

Tot die tijd werken we samen met partijen die hetzelfde voor ogen hebben en duidelijke documentatie hebben en controleren we hun werk zo goed mogelijk met fingerprinting. Bovendien kunnen we eenvoudig tussen modellen schakelen. Daarbij kiezen we per toepassing het model met de beste aantoonbare combinatie van schone data, betrouwbaarheid en muzikale kwaliteit. Een minimumniveau van transparantie en schone data is daarbij een harde voorwaarde.

De achtergrondmuziek betaalt voor menselijke kunst

We leven in een wereld die al jaren aantoonbaar niet goed zorgt voor de mensen die echte waarde toevoegen. Niet alleen in de muziekindustrie. En dat gaan we niet van de ene op de andere dag veranderen. Sterker nog, we zullen moeten spelen volgens de bestaande regels voordat we ze kunnen breken. Dat hebben we met TraXs gezien. We willen een muziekstreamingdienst bouwen die goed is voor makers, maar we stuiten op barrières uit de industrie. RadioMatic geeft ons de kans om in beide werelden te opereren. We hebben geld nodig om onze doelen te bereiken en met RadioMatic zien we een kans om dat te doen.

De achtergrondmuziek betaalt hiermee voor kunst die door echte mensen gemaakt wordt.

---

Noot voor de redactie, niet voor publicatie

Voor vragen, interviews met oprichter Jonathan Oudekerk of beeldmateriaal: Guy van Koolwijk, PR & Communications Lead, press@smartlabel.media, +31625084017. Logo's, portretten en meer achtergrond: smartlabel.media/pers.